oorlog – EN DAN VERDER

Het is lang geleden dat ik naar een demonstratie ging. De laatste keer was tegen de invoering van de prestatiebeurs. Ik was 19 jaar oud denk ik. Ik was lid van Rebel, een ultra linkse club jonge mensen waar ik misschien niet helemaal bij hoorde, maar omdat ik toch altijd iets rebels in me gehad, voelde ik me thuis bij de naam.

Het was het einde van het demonstratietijdperk. Er was iets bereikt door de vredesbeweging en er was onder de jongeren minder passie om je te laten horen. In mijn vroege jeugd ging ik met mijn ouders mee naar de grote anti-kernwapendemonstraties. Ik liep met een Len Munnik-hesje aan in de grote mensenmenigte met ze mee. Dat voelde als klein kind machtig en spannend. Het demonstreren daarna was minder intens en alleen voor kleine rebelse groepjes. Ik ging al snel niet meer.

Ik schaam me kapot

Maar nu. Ik kan het niet meer aanzien en ik schaam me kapot. Dus ik ga mijn stem laten horen. De wereld kijkt toe terwijl Israël in mijn ogen disproportioneel geweld gebruikt in Gaza, en dan druk ik het nog mild uit. En natuurlijk zegt Israël dat Hamas begon en zij het slachtoffer zijn en zich dus mogen verdedigen, maar als je de geschiedenis goed leest dan is dat argument wat eenzijdig en armoedig. Nadat al 75 jaar lang een hele bevolkingsgroep in een hoek gedrukt wordt en de Palestijnse bevolking verschrikkelijk onrechtvaardige dingen aangedaan wordt door militair gezien één van de machtigste landen van de wereld, met ook nog eens de meest populaire vriendjes, kan je je afvragen wie zich nou tegen wie aan het verdedigen is. De Palestijnen zijn roependen in de woestijn en de hele wereld is oostindisch doof. Zeker ook de Nederlandse regering.

Smoesjes

Dus als ik het daar niet mee eens ben, dan moet ik me toch laten horen?! Maar het kostte me moeite om daadwerkelijk te gaan en niet in mijn bubbel in mijn huis te blijven zitten. Ik heb al vier demonstraties aan me voorbij laten gaan. Het paste niet in mijn planning… die ene demonstratie was een beetje te veel pro Hamas… ik had de kinderen in huis… geen tijd… en ik wilde graag naar een groot, landelijk protest om echt een punt te maken. En die kwam maar niet… allemaal smoesjes.

Toen en nu

Dus ik ging toch. In Amsterdam, naar de beste optie op dat moment: het vredesblok van de klimaatdemonstratie afgelopen zondag. En ik vond het vet spannend, want hoe moet dat ook alweer, demonstreren? Ik heb geen spandoek, geen demonstratievrienden, geen energie, geen goeie leuzen… maar ik ging. In een afgeladen volle trein met vooral klimaatdemonstranten voelde ik me toch licht ongemakkelijk. Ik hou eigenlijk niet van groepen en bij een groep horen. Zeker niet als er van die cliché-types tussenzitten. Bijvoorbeeld de taaie actie-actie-actietantes die met z’n drietjes luidkeels jaren ‘80 protestliederen staan te zingen in het halletje van de trein waar we als sardientjes samengepakt staan en waar echt niemand op aanhaakt. Wel zingen een paar mensen vervolgens mee met Bob Marley’s Get Up Stand Up die uit de box van een paar jonge klimaatdemonstranten klinkt. Vroeger en nu door elkaar. Eigenlijk wel mooi. Maar het gaat nog een beetje schoorvoetend.

Niet alleen alleen

Op het Beursplein, waar we verzamelen voor het vredesblok en ik van Pax, de grootste vredesorganisatie van Nederland, een protestbord zonder stokje krijg dat ik dus de hele demonstratie lang met mijn armen omhoog moet houden, ontmoet ik Jeroen en Tineke die ook allebei alleen gekomen zijn. Jeroen komt ook omdat hij verdriet heeft om de Palestijnen. Een keurige man van 51 jaar met nog relatief jonge kinderen die kort na zijn scheiding een hersenbloeding kreeg en nu weer vat probeert te krijgen op zijn leven. Hij is enorm open. Een zachtaardige, vriendelijke man met een boeiend verhaal en veel vragen.

Even wennen nog

Jeroen is de hele demonstratie met mij in gesprek. Ik schreeuw er wat leuzen tussendoor die voorgeschreeuwd worden door iemand met een megafoon. “No war, NO WARMING!” “Hoe laat is het? – SOLIDARITIJD!” “What do we want? – CLIMATE JUSTICE!” “When do we want it? – NOW!!!” “Make some noise….!” En dan herrie maken en er ontstaat een geluidswave. Het werkt wel, er is rumoer. Maar we moeten er met z’n allen nog wel een beetje inkomen hoor. Het is allemaal nog een beetje voorzichtig. Poeh, zijn we wel echt boos? Vinden we het echt wel genoeg geweest? Nog te veel tijd om gesprekken te voeren en nieuwe mensen te leren kennen…

Geen romance

Vandaag lag er een mini-envelopje met een gebloemd ansichtkaartje in de brievenbus bij Rootz. Jeroen heeft me opgespoord en me met het kaartje bedankt voor de leuke ontmoeting afgelopen zondag. Wat een attente heer. En nee, geen romances. Hij is niet mijn romantische type, maar wel heel attent en sympathiek.

Toch nog!!

Op de terugweg in de trein zie ik op mijn instagram feed dat er een week later twee landelijke demonstraties gepland staan tegen het geweld in Gaza. Verdorie. Had ik het geweten. Maar ik besluit te gaan. Ook tijdens de klimaatmars stonden de Palestijnen een beetje in de schaduw, zoals ze al zo lang in de schaduw staan. Dus ik ga. Uit de schaduw. Op zaterdag in Amsterdam of op zondag in Rotterdam. Maar niet meer alleen. Ik app Saskia en Narda en Narda kan en gaat mee. Rotterdam, ik laat me horen. Here we come. “CEASEFIRE NOW!” “RUTTE, ARE YOU INSANE? NOT IN MY NAME!!”

Onbegrijpelijk

Allereerst moet ik vertellen dat ik niet tot in de kleinste details weet wat er tussen Israël en de Palestijnen gebeurd is sinds de oprichting van Palestina. Ik ben geen kenner. Ik volg het, ken globaal de geschiedenis en vind vooral al mijn hele leven dat regeringen, organisaties, systemen, legers en mensen elkaar daar vreselijke dingen aandoen. Al tientallen jaren. Als ik lees hoe de staat Palestina is opgericht, dan denk ik eigenlijk alleen maar: “wat maken we er een zooitje van in de wereld!” Waarom zo kortzichtig? Waarom met zo weinig respect voor de geschiedenis van een gebied? Het leidt tot zo ontzettend veel ellende. Al zo ontzettend lang. Ik heb het nooit begrepen. Ik weet het: het klinkt naïef. Maar het ‘niet snappen’ komt vanuit het puntje van mijn tenen. Ik begrijp het geweld niet. Het levert me een ultiem verdrietig en machteloos gevoel op. Het is zo zinloos. Met alles wat er steeds opnieuw weer aan geweld gebeurt, ontstaat er weer meer trauma, meer haat, nieuw conflict en meer geweld. Het wordt nog verschrikkelijker onoplosbaar.

Mark Rothko (1957)

Hij zit er middenin

Normaal gesproken kijk ik nog wel eens niet naar het nieuws als het te hopeloos wordt. Maar nu ken ik iemand in Israël die er midden in zit. Het doet zeer aan mijn hart. Hij is daar en het is angstig en verschrikkelijk. Ik heb eigenlijk altijd veel verdriet om de Palestijnen in dit conflict en de ontzettend ingewikkelde positie van de inwoners van Gaza. In mijn ogen ‘the underdog’, ondanks alles wat de Joodse bevolking door de geschiedenis heen heeft meegemaakt. En nu, nu ken ik deze Israëlische jongeman van de camino met wie ik een intense klik voelde. Hij is misschien net een dag terug in Israël als de aanvallen plaatsvinden. Ik kan hem niet goed plaatsen tussen deze verschrikkelijke gewelddadigheden. Het moet hem vreselijk raken.

Mark Rothko No 12 (1951)

Oordelen

Alle inwoners van Israël zijn verplicht om in het leger te dienen en hij vertelde mij tijdens het lopen dat het hem geen goed gedaan heeft. Hij raakte in een depressie. Toch veroordeelde een andere caminowandelaar hem ervoor, een Schotse man met Palestijnse vrienden die vreselijke dingen hebben meegemaakt. Ik zat met deze man te eten toen mijn vriend langskwam en ik hem vroeg om aan te schuiven. De Schot oordeelde achteraf in een Whatsapp aan mij hard over hem. Hij vindt dat alle Israëli’s die in het leger hebben gezeten slecht zijn, omdat zij het Israëlische leger, dat de meest gruwelijke dingen gedaan heeft, vertegenwoordigen en dus verantwoordelijk zijn. Zijn boosheid, zo zonder kennis van de persoon, van zijn ervaringen, inzichten en meningen, gaf me een sterk onrustig gevoel.

Naïef of principieel?

Misschien ben ik ook hier naïef en zou ik wat principiëler moeten vasthouden aan goed of fout. Maar naast dat ik deze Israelische jongeman graag mag en de Joden en thuisland gun, blijft ook mijn verdriet om wat er in Gaza gebeurt en staat te gebeuren. Het kan blijkbaar naast elkaar bestaan. In mij bestaat het naast elkaar. Hear hear Arjan Lubach die het heel goed verwoordt vanavond. Want wat is dat dan, goed en fout? Ik kan niks veranderen aan het grote conflict, maar ik kan wel op individueel niveau open staan voor het verhaal van mensen met al hun nuances en waarheden. Want ik vind dat in het leven geen zwart of wit of goed of fout is. Wat helpt het om een hekel te hebben aan iemand die je niet kent? Je kan beter het gesprek aangaan, je inzichten verruimen of de inzichten van de ander. Zo’n hard oordeel leidt in mijn ogen alleen maar tot meer haat. Liever naïef vredelievend dan principieel haatdragend.

Moors Romaans naast elkaar in een kerkje in Noord Spanje

Zorgen

En mijn jonge vriend is ondertussen fysiek nog in orde, maar mentaal ‘out’. “Het is tragisch en verschrikkelijk” geeft hij aan. Ik ben vooral blij dat hij nog leeft, maar maak me zorgen over wat er gebeurt als andere landen zich er in gaan mengen en het groter wordt. Of als hij moet vechten. We deelden een bepaalde gevoeligheid en ik kan me er geen voorstelling van maken hoe het moet zijn. Ik doe af en toe maar even ‘bidden’ (of iets wat er op lijkt) dat hij zich redt. En dat het snel voorbij gaat. Waar ik ook weer buikpijn van krijg, want vermoedelijk gaat dat aan de andere kant weer heel veel geweld en dus trauma’s en haat veroorzaken.

Het voelt onoplosbaar. Het voelt verschrikkelijk. Stay strong.

Yellow rrr, Mark Rothko

Categorie: oorlog

Laat je horen!